مرغابی یا اردک؛ همه آنچه دوست دارید درباره مرغابی بدانید

مرغابی یا همان اردک، از محبوب‌ترین پرندگان آبزی در سراسر جهان است. اگر می‌خواهید بدانید مرغابی چیست و مرغابی و اردک تفاوت دارند یا خیر، باید گفت در زبان فارسی این دو نام معمولاً به‌جای یکدیگر به‌کار می‌روند.این پرندگان گونه‌های بسیار متنوعی دارند؛ از مرغابی وحشی در طبیعت گرفته تا انواع مرغابی سفید اهلی. در مقایسه مرغابی و غاز، این پرنده جثه کوچک‌تری دارد و ساختار منقار آن نیز متفاوت است. نام مرغابی به انگلیسی Duck است و در جستجوها به‌صورت نیز شناخته می‌شود. در ادامه این مقاله، علاوه بر بررسی خصوصیات این پرنده، با انواع نژادها و اصول نگهداری آن نیز آشنا خواهیم شد.

مرغابی یا اردک

مرغابی یا اردک یا بَط نامی است که معمولاً برای تعدادی از گونه‌های مرغابی سانان در خانوادهٔ اردکیان به کار می‌رود. این پرندگان به چندین زیرخانواده تقسیم می‌شوند. مرغابی‌ها اغلب پرندگان آبی هستند که بیشترشان کوچک‌تر از هم‌خانواده‌های غاز و قو هستند. آن‌ها هم در آب دریا و هم در آب شیرین زندگی می‌کنند. این پرندگان تخم‌گذارند و گونه‌های زیادی از آن‌ها در دنیا هستند که هنوز شناخته نشده‌اند.این پرنده پرهای چربی دارد تا با تماس به آب، پرها خیس نشود و پرنده پس از خارج شدن از آب سنگین نشود.

تاریخچه پرورش مرغابی

مرغابی یکی از اولین گونه‌های پرندگان است که توسط آدمی اهلی شده‌است و به نظر می‌رسد که نخستین بار، اهلی کردن آن در کشور مصر صورت گرفته‌باشد، زیرا در حفاری‌های به‌عمل‌آمده بر روی گور آمنهوتپ سوم، یکی از فراعنهٔ باستانی مصر، که در حوالی ۱۵۰۰ سال قبل از میلاد می‌زیسته‌است، تصویر یک اردک در بین گل‌های لوتوس مشاهده شده‌است، و گفتنی است که مصریان باستان یکی از اولین اقوام کهن بشری هستند که اقدام به جوجه‌کشی از این پرنده نمودند، و شاید علت توجه مصریان باستان به پرورش این پرنده، کانال‌های متعدد آبی و رودخانه طویل و ممتد نیل بوده باشد. امروزه نیز پرورش مرغابی به شدت در مصر متداول است.

خصوصیات عمومی مرغابی

مرغابی پرنده‌ای با بدن کشیده و پاهای کوتاه است که باعث می‌شود بدنش نزدیکِ زمین قرار گیرد. مرغابی از پرندگان نوک‌پهنی است که در جانورشناسی به آن‌ها لاملیورستر Lamelliorostere می‌گویند.

درازا و حجم بال اردک نسبت به سایر طیور متوسط است و مرغابی اهلی بدین دلیل به خوبی نمی‌تواند پرواز کند. حرارت طبیعی بدن اردک ۷/۴۰ درجهٔ سانتی‌گراد و تعداد نبض آن به طور متوسط ۳۱۲ دفعه در دقیقه و تعداد تنفسش ۱۶ – ۲۸ بار در دقیقه است.

سرِ بزرگ و قطر منقار آن در بالا و پایین کم است. بدین ترتیب، از اتصال منقار به یکدیگر برجستگی خاصی از نیمرخ در آن‌ها دیده نمی‌شود. حجم منقار در مرغابی ها نسبت به سایر طیور و به‌خصوص غاز زیادتر است و سطح بیشتری را نسبت به سر و جثّهٔ حیوان اشغال می‌کند.

منقار در محل اتصال به سر نازک‌تر از قسمت آزاد است؛ ازاین‌رو تقریباًً به صورت یک بیلچه درآمده‌است. منقار از غشایی صاف و هموار پوشیده شده‌است که لبه آن از یک قسمت شاخی پوشیده می‌شود.

زبان در مرغابی قوی و عضلانی است و غدد چشائی فراوانی دارد که به‌وسیلهٔ آن‌ها می‌تواند تا اندازه‌ای طعم مواد غذائی را حس کند. گردن این پرنده کوتاه و قطر آن متوسط است. پرها تمام بدن اردک‌ها را پوشانده و غشای ضخیمی را در روی پوست تشکیل می‌دهد. این پرها به‌خوبی روغنی‌اند و این امر مانع از رسیدن آب و رطوبت به بدن آن می‌شود.

نژادهای اهلی مرغابی

نژادهای متعددی از مرغابی اهلی در جهان وجود دارد که این نژادها به گروه‌های گوشتی، تخم‌گذار، دومنظوره و تزئینی تقسیم می‌شوند. اینک به معرفی این نژادها می پردازیم:

• نژاد پکین Peckin

منشأ این نژاد کشور چین است و اولین بار در سال ۱۸۷۳ به عنوان یک نژاد مشخص معرفی شده‌است و درحال حاضر بیشتر مزارع پرورش اردک گوشتی در آمریکا از این نژاد استفاده می‌کنند . وزن اردک نر بالغ در حدود ۴ تا ۵/۴ کیلوگرم واردک ماده بالغ ۶/۳ تا ۴ کیلوگرم است .

این نژاد تخمگذار خوبی نیز هست به طوری که سالیانه بین ۱۵۰ تا ۱۸۰ عدد تخم می‌گذارد ووزن هر یک عدد تخم آن در حدود ۸۵ گرم بوده و رنگ پوسته آن مرغابی سفید کرمی ویا سبز فام است.

این نژاد دارای بدنی کشیده وسینه‌ای پهن بوده ورنگ آن سفید کرمی و رنگ پوست آن زرد ورنگ منقار وپاها پرتقالی است. وجه تمایز مرغابی نر از ماده، وجود دو پر کوچک تابیده در منتهای الیه دم است . امتداد بدن از شانه به طرف پشت، شیب دار بوده ودر حقیقت قسمت انتهایی بدن ودم نزدیک زمین قرار گرفته‌است . این طرز ساختمان بدن وهمچنین طرز راه رفتن، پرنده را شبیه به پنگوئن‌ها می‌سازد.

طرز ساختمان بدن سبب شده‌است که حیوان نتواند به آسانی بر روی زمین جفتگیری کند از این رو برای جفتگیری باید در آب برود.. بهترین سن برای عرضه در بازار سن ۸ تا ۱۲ هفتگی است ودر این سن وزن اردک بین ۲ تا ۳ کیلوگرم خواهد بود، وپس از آن بتدریج از کیفیت گوشت کاسته می‌شود . این نژاد آرام بوده وشرایط محیطی را بخوبی تحمل می‌کند ودر مقایسه با سایر نژادها از بال کوچک تری برخوردار است وزیباتر به نظر می‌رسد . مرغابی ماده آن علاقه چندانی به خوابیدن بر روی تخم ندارد .

• نژاد روئن Rouen

منشا این نژاد شهر روئن درایالت نرماندی فرانسه است که نام نژاد نیز از نام آن گرفته شده‌است واین نژاد تا حدودی شبیه نژاد پکین است . این نژاد در اصل از نژاد مرغابی وحشی مالارد منشعب شده و مرغابی نر آن دارای بال وپرهای زیبای آبی وسبز وسیاه است ودر لابلای آن خطوطی سفید قرار دارند . وزن اردک نر در حدود ۵/۴ کیلوگرم ووزن اردک ماده ۴ کیلو گرم است . از نظر رنگ، نر وماده در این نژاد اختلاف دارند ورنگ نرها زیباتر از رنگ ماده‌ها می‌باشد . جثه نرها نیز از جثه ماده‌ها بزرگ تر است .رنگ اردک ماده سفید وقهوه‌ای روشن است وپاها ومنقار به رنگ پرتقالی وپوست به رنگ زرد است و مرغابی ماده آن علاقه چندانی به خوابیدن بر روی تخم ندارد .ماده مرغابی ها سالیانه ۸۰ عدد تخم می‌گذارند که رنگ پوسته تخم خاکستری آبی فام تا سبز می‌باشد. گوشتشان بسیار لذیذ و خوش‌خوراک است.

• نژاد ایلسبوری Aylesbury

مرغابی تنبل و سنگین وزن از اردک‌های نژاد گوشتی است که منشا آن دره ایلسبوری در حومه شهر لندن در انگلیس است، و وزن نر آن در حدود ۵/۴ کیلوگرم و وزن ماده در حدود ۴ کیلوگرم است . این نژاد برای تولید گوشت مناسب است . مرغابی ایلسبوری منقاری بلند، راست وبه رنگ سفید صورتی فام، وپاهای پرتقالی رنگ دارد و برخلاف رنگ پوست سایر نژادهای این پرنده که معمولاً زرد است رنگ پوست این نوع پرنده سفید است . میزان تولید تخم آن سالیانه در حدود یکصد عدد تخم است .

• نژاد آنکونا Ancona

این مرغابی جزو نژادهای گوشتی است ومعمولاً جوجه‌های آن به رنگ شوکولاتی وسفید واردک‌های بالغ به رنگ سیاه وسفید اند . سر وگردن وسینه معمولاً به رنگ سفید وباقی اجزای بدن به رنگ سیاه است .

• نژاد خالدار استرالیایی Australian Spotted

این نژاد در سال ۱۹۲۰ میلادی در آمریکا بوجود آمد ودر سال ۱۹۲۸ برای اولین بار به نمایش گذاشته شد، این نژاد از تلاقی نژادهای مالارد، دم دراز وکال وبرخی نژادهای خالدار از گله‌های مرغابی وحشی استرالیایی بوجود آمد.

اندازه جثه این پرندگان حد واسطی بین گونه مالارد نوک دراز وگونه کال نوک کوتاه می‌باشد . وزن نر آن یک کیلو تا ۲/۱ کیلوگرم و ماده بین ۸۷۰ گرم تا ۱۰۵۷ گرم می‌باشد . این نژاد از لحاظ رنگ واریته‌های مختلفی نظیر : سرسبز، سر آبی وسر نقره‌ای دارد . اردک خالدار استرالیایی تخمگذار خوب ومادری ممتاز است . جوجه مرغابی ها بسیار فرز وچالاکی دارد واز لحاظ قدرت پرواز همانند نژاد کال Call پرندگانی توانا هستند .

زیستگاه مرغابی

مرغابی از حیواناتی به شمار می‌رود که علاقه زیادی به آب دارد و بسیاری گمان می‌کنند که زندگی در خشکی برای حیوان با لذت ورضایت همراه نیست . ولی باید دانست که برخلاف تصور، تجربه نشان داده‌است که اردک خیلی زود به تغییر محیط ووضع موجود عادت کرده وبه آسانی قادر است کمبود آب ودریاچه وامثال آن را با مراتع وعلف زارهای سبز وخرم جبران نموده وحتی پرورش به طریقه بسته را به نحوی که در مویر سایر طیور اهلی جریان دارد به آسانی و خوبی تحمل نماید.

در مورد ساختمان جایگاه و لانه مرغابی ها شرایط و اصولی که برای مرغداری‌ها باید در نظر گرفته شود عیناً جهت لانه‌های مرغابی قابل اجرا می‌باشد، منتهی باید در نظر داشت، چون عادت دارند تمام مدت شب وروز را در هوای آزاد زندگی کنند و دائماً در حال حرکت و فعالیت هستند لذا باید سعی شود تا حد امکان محوطه‌های محصور و وسیع و بزرگی را در جلوی هر لانه برای این پرندگان اختصاص داد که حیوانات بتوانند در مواقع لزوم از جایگاه‌های خود خارج شده و در آن قسمت به جست‌وخیز بپردازند.

تغذیه اردک

برخلاف سایر انواع طیور اهلی، جوجه مرغابی ها از همان ساعات اولیهٔ خروج از تخم، علاقهٔ عجیبی به خوردن غذا از خود نشان می‌دهند و معمولاًٌ در چنین هنگامی بهتر است از خوراک‌هایی که در آب وجود دارد یا مواد غذایی که منشأ حیوانی دارند برای تغذیهٔ جوجه استفاده شود. ولی چنانچه این کار مقدور نباشد می‌توان روزی پنج الی شش بار مقداری آرد سبوس و پودر شیر و آرد و مواد علوفه‌ای را به صورت خمیر درآورده و در اختیار جوجه‌ها قرار داد.

تجربه نشان داده‌است که ترکیبات مزبور که البته می‌توان اجزای آن را با مواد غذایی و علوفه ودانه‌های دیگر تعویض نمود، غذای کامل وخوبی برای اردک‌ها به شمار می‌رود و بخصوص در رشد ونمو جوجه‌ها تاثیر زیادی دارد. رشد جوجه اردک نسبت به سایر طیور اهلی کم و بیش سریع تر است واگر غذا به میزان کافی ومتعادل در اختیار حیوان گذاشته شود، حیوان رشد عجیبی خواهد کرد . تغذیه حیوان از دو هفتگی به بعد تدریجاً کم شده و در سن سه تا چهار هفتگی تعداد دفعات غذا به دو بار در روز تقلیل می‌یابد.

نگهداری مرغابی به عنوان حیوان خانگی

نگهداری این پرنده در خانه نیازمند فراهم کردن فضای باز مناسب، دسترسی به آب تمیز برای شست‌وشوی پرها و رژیم غذایی بالانس‌شده است. مرغابی ها پرندگانی اجتماعی هستند و نگهداری انفرادی آن‌ها باعث ایجاد استرس می‌شود. برای حفظ سلامت این پرندگان ظریف، باید به بهداشت محیط، تهویه مناسب لانه و انجام معاینات دوره‌ای توجه ویژه‌ای داشت تا از بروز بیماری‌های عفونی و گوارشی جلوگیری شود.

شایع ترین بیماری های مرغابی ها

شناخت بیماری‌های رایج در مرغابی ها به تشخیص به‌موقع و نجات جان پرنده کمک می‌کند. برخی از شایع‌ترین این اختلالات عبارتند از:

• طاعون مرغابی (Duck Plague): یک بیماری ویروسی حاد و مسری که با بی‌اشتهایی، اسهال و افت شدید انرژی همراه است.

• بوتولیسم (Botulism): مسمومیت ناشی از سموم باکتریایی در آب‌های آلوده یا غذای فاسد که موجب فلجی عضلات پرنده می‌شود.

• عفونت‌های تنفسی: ناشی از تهویه نامناسب، رطوبت بیش از حد یا سرمای محیط که باعث کلافگی و کندی تنفس می‌شود.

• بامبل‌فوت (Bumblefoot): زخم و التهاب کف پا که بر اثر بستر زبر، آلوده یا بی‌کیفیت ایجاد می‌شود.

• انباشتگی چینه دان و کمبودهای ویتامینی: ناشی از تغذیه غیراصولی و رژیم غذایی نامتعادل.

مرغابی به عنوان پرنده صنعتی

مرغابی یکی از سودآورترین گزینه‌ها برای پرورش صنعتی در صنعت طیور است. اگر بدانید مرغابی چیست و چه پتانسیل بالایی دارد، ارزش اقتصادی آن را بهتر درک می‌کنید. در مقایسه مرغابی و غاز، هزینه نگهداری این پرنده بسیار پایین‌تر است و مرغابی ها مقاومت بدنی فوق‌العاده‌ای در برابر بیماری‌ها دارند. چه به دنبال پرورش مرغابی سفید گوشتی باشید و چه نژادهای تخم‌گذار، راندمان تولید بالا خواهد بود. پرورش مرغابی و اردک در فارم‌های صنعتی به دلیل رشد سریع جوجه‌ها، یک سرمایه‌گذاری زودبازده محسوب می‌شود.

مهم‌ترین مزایای پرورش صنعتی مرغابی

• رشد بسیار سریع: جوجه‌ها در مدت کوتاهی (۸ تا ۱۲ هفتگی) به وزن بازار می‌رسند.

• مقاومت بالا در برابر بیماری‌ها: نسبت به مرغ، تلفات بسیار کمتری در فارم‌های پرورشی دارد.

• تغذیه اقتصادی: توانایی بهره‌گیری از جیره‌های غذایی ارزان‌تر و علوفه را دارد.

• بازار فروش چندمنظوره: امکان فروش گوشت، تخم، پر و جوجه.

تفاوت مرغابی و غاز؛ دو پرنده کاملاً متفاوت

مرغابی و غاز دو پرنده مجزا از یکدیگر هستند و نباید آن‌ها را یکی دانست. اگرچه هر دو متعلق به خانواده پرندگان آبزی هستند، اما در آناتومی، جثه و رفتارهای زیستی فرق‌های اساسی با یکدیگر دارند.

شباهت‌های ظاهری و زیستی

با وجود تفاوت در گونه، این دو پرنده به دلیل زیستگاه مشترک، ویژگی‌های مشابه‌ای نیز دارند. هر دو پرنده شناگرانی ماهر هستند، پرهای چرب و ضدآب دارند که مانع از نفوذ آب به بدن می‌شود و پاهای پرده‌دارشان حرکت روی آب را برایشان آسان می‌سازد.

تفاوت‌های اصلی و کلیدی

اگرچه در نگاه اول ممکن است هر دو شباهت‌هایی داشته باشند، اما بررسی دقیق‌تر تفاوت‌های بنیادی آن‌ها را برملامی‌کند:

• اندازه و جثه: غازها جثه‌ای بسیار بزرگ‌تر، وزنی سنگین‌تر و گردنی کاملاً بلند و کشیده دارند. در مقابل، مرغابی‌ها بدن کوچکتر، جمع‌وجورتر و گردنی کوتاه دارند.

• شکل منقار: منقار غاز ضخیم، کوتاه و مخروطی‌شکل است که برای نوک‌زدن و بریدن علف‌ها طراحی شده است. اما منقار مرغابی پهن، تخت و شبیه به بیلچه است.

• رژیم غذایی: غازها بیشتر گیاه‌خوار هستند و تمایل زیادی به چریدن در مراتع دارند. در حالی که مرغابی‌ها همه‌چیزخوارند و از حشرات، حلزون‌ها، کرم‌ها و گیاهان آبزی تغذیه می‌کنند.

• صدا و آوا: صدای غازها بسیار بلند، تیز و شبیه به بوق هشدار است، اما مرغابی‌ها صدای ملایم‌تر کواک‌کواک تولید می‌کنند.

جمع‌بندی

تغذیه اصولی و مراقبت تخصصی، شرایط اصلی حفظ شادابی و طول عمر مرغابی ها هستند. اگر از این پرندگان دوست‌داشتنی نگهداری می‌کنید و به دنبال بهترین جیره‌های غذایی، مکمل‌های مقوی یا معاینه تخصصی توسط دامپزشک هستید، کلینیک فوق‌تخصصی سیمرغ در کنار شماست. همین حالا با کلینیک سیمرغ تماس بگیرید یا از  فروشگاه آنلاین ما دیدن کنید تا مطمئن‌ترین تجهیزات و راهکارهای درمانی را برای پرنده خود دریافت نمایید.